Zbliżające się wakacje to okres, w którym wielu rodziców planuje zagraniczne wyjazdy z dziećmi. W praktyce kancelarii często spotykamy się z pytaniami:

• Czy mogę wyjechać z dzieckiem za granicę bez zgody drugiego rodzica?
• Czy zgoda jest potrzebna również wtedy, gdy rodzice są po rozwodzie?
• Czy dziadkowie mogą zabrać wnuka za granicę?
• Co zrobić, gdy drugi rodzic nie wyraża zgody na wyjazd?

Odpowiedź zależy przede wszystkim od zakresu władzy rodzicielskiej przysługującej rodzicom.

Wyjazd dziecka za granicę jako istotna sprawa dziecka

Zgodnie z art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie.

W orzecznictwie sądów rodzinnych utrwalony jest pogląd, że zagraniczny wyjazd małoletniego dziecka stanowi istotną sprawę dziecka, jeżeli ma charakter wykraczający poza zwykłe codzienne decyzje wychowawcze. Oznacza to, że jeżeli obojgu rodzicom przysługuje pełna władza rodzicielska, co do zasady konieczne jest uzyskanie zgody drugiego rodzica na wyjazd dziecka za granicę.

Czy zgoda jest potrzebna także po rozwodzie?

Tak. Sam fakt rozwodu rodziców nie powoduje utraty władzy rodzicielskiej przez któregokolwiek z nich. Jeżeli wyrok rozwodowy pozostawił pełnię władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom, każdy z nich zachowuje prawo współdecydowania o istotnych sprawach dziecka, w tym o jego wyjazdach zagranicznych. Dotyczy to również sytuacji, gdy dziecko na co dzień mieszka wyłącznie z jednym rodzicem.

Wyjazd na wakacje do krajów Unii Europejskiej

W praktyce wielu rodziców zakłada, że skoro podróż odbywa się w ramach strefy Schengen, zgoda drugiego rodzica nie jest potrzebna. Jest to błędne założenie. Brak kontroli granicznej nie oznacza braku obowiązku uzyskania zgody drugiego rodzica wynikającego z przepisów prawa rodzinnego. W przypadku konfliktu między rodzicami brak zgody może prowadzić do wszczęcia postępowania przed sądem rodzinnym, a w skrajnych przypadkach nawet do zarzutów bezprawnego zatrzymania dziecka za granicą.

Jak powinna wyglądać zgoda na wyjazd dziecka za granicę?

Przepisy nie przewidują szczególnej formy zgody. Dla celów dowodowych rekomendowane jest jednak sporządzenie jej na piśmie. W zgodzie warto wskazać:

• pełne dane rodziców (dane rodziców) lub opiekuna prawnego udzielającego zgody, w tym dane osobowe, adres zamieszkania i numer dowodu osobistego,
• dane osobowe małoletniego dziecka,
• dane osoby towarzyszącej dziecku w podróży, w tym także w sytuacji, gdy dziecko podróżuje z osobami trzecimi (np. dziadkami, opiekunami prawnymi), a nie z rodzicem/opiekunem prawnym,
• cel i miejsce wyjazdu, w tym celu spędzenia wakacji, nauki, pobytu stałego małoletniego wraz z rodzicem lub pobytu zagranicznego dziecka w innym państwie,
• okres pobytu dziecka za granicą (pobyt), na jaki wyrażana jest zgoda,
• zgoda na leczenie dziecka podczas pobytu za granicą, co jest szczególnie istotne w nagłych przypadkach zdrowotnych,
• szczegóły dotyczące podróży (np. linie lotnicze, numer lotu, data wyjazdu i powrotu),
• oświadczenie rodziców lub opiekuna prawnego, że udziela zgody na wyjazd dziecka za granicę, złożył oświadczenia wyrażającego zgodę, a także wskazanie, czy zgoda dotyczy wywiezienia dziecka poza granice kraju,
• wskazanie, czy zgoda została udzielona przez oboje rodziców (wymaga zgody obojga rodziców, zgoda rodziców), czy przez jednego rodzica (jednym rodzicem) – w przypadku braku zgody drugiego rodzica (zgody drugiego, drugi rodzic, rodziców odmawia zgody), należy wskazać postanowieniu sądu rodzinnego lub zezwolenie sądu opiekuńczego,
• dokument powinien być sporządzony w języku polskim, a w razie potrzeby przetłumaczony przez tłumacza przysięgłego na język urzędowy kraju docelowego (tłumaczenie, język urzędowy kraju, języku polskim),
• przy sporządzaniu dokumentu warto odpowiedzieć na pytania dotyczące celu, czasu i osób towarzyszących dziecku,
• zgoda powinna być sporządzona w formie pisemnego oświadczenia, co jest niezbędne dla legalności wyjazdu i wykonywania władzy rodzicielskiej oraz podejmowania decyzji dotyczących wychowaniem dziecka,
• w przypadku dalszych wyjazdów lub podróży poza Europę warto rozważyć poświadczenie podpisu przez notariusza.

Co jeśli drugi rodzic odmawia zgody na wyjazd dziecka za granicę?

W praktyce często zdarza się, że drugi rodzic odmawia wyrażenia zgody na wyjazd dziecka za granicę nie z uwagi na dobro dziecka, lecz z powodu konfliktu między rodzicami. Sama odmowa nie oznacza jednak, że planowany wyjazd nie będzie mógł dojść do skutku.

Jeżeli obojgu rodzicom przysługuje pełnia władzy rodzicielskiej, a porozumienie nie jest możliwe, rodzic planujący wyjazd może zwrócić się do sądu opiekuńczego z wnioskiem o rozstrzygnięcie o istotnej sprawie dziecka na podstawie art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Sąd nie bada wówczas, który z rodziców „ma rację”, lecz ocenia, czy planowany wyjazd jest zgodny z dobrem dziecka. Znaczenie mogą mieć między innymi:

• cel wyjazdu (wakacje, wyjazd edukacyjny, leczenie, odwiedziny rodziny),
• długość pobytu,
• wiek dziecka,
• bezpieczeństwo kraju docelowego,
• wpływ wyjazdu na naukę dziecka,
• wpływ wyjazdu na kontakty z drugim rodzicem,
• dotychczasowy sposób wykonywania władzy rodzicielskiej przez rodziców.

W orzecznictwie podkreśla się, że rodzic nie powinien wykorzystywać konieczności uzyskania zgody jako instrumentu walki z drugim rodzicem. Jeżeli wyjazd ma charakter krótkotrwały, jest odpowiednio zorganizowany i służy dobru dziecka, sądy często zastępują brakującą zgodę rodzica własnym rozstrzygnięciem.

Warto również pamiętać, że samowolne wywiezienie dziecka za granicę pomimo wyraźnego sprzeciwu drugiego rodzica może prowadzić do poważnych konsekwencji prawnych, zwłaszcza gdy wyjazd ma charakter długotrwały lub wiąże się ze zmianą miejsca pobytu dziecka. W takich sytuacjach zawsze bezpieczniej jest uzyskać uprzednie rozstrzygnięcie sądu rodzinnego.

Wyjazd dziecka za granicę z dziadkami

Wielu dziadków zabiera wnuki na zagraniczne wakacje. Również w takim przypadku warto zadbać o odpowiednią dokumentację. Jeżeli obojgu rodzicom przysługuje władza rodzicielska, najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest uzyskanie zgody obojga rodziców na wyjazd dziecka z dziadkami. Pozwoli to uniknąć problemów podczas kontroli granicznej, pobytu za granicą czy ewentualnych sporów rodzinnych. W praktyce przewoźnicy, organizatorzy wycieczek lub służby graniczne niektórych państw mogą wymagać okazania takiej zgody.

Wyjazd zagraniczny a uprowadzenie rodzicielskie

Szczególną ostrożność należy zachować przy długotrwałych wyjazdach lub zmianie miejsca pobytu dziecka za granicą. Jeżeli jeden z rodziców samodzielnie wywiezie dziecko do innego państwa i odmówi jego powrotu, może dojść do zastosowania przepisów Konwencji haskiej dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę. Postępowania tego rodzaju należą do najbardziej skomplikowanych spraw rodzinnych i często mają charakter międzynarodowy.

Kto powinien posiadać paszport dziecka?

W praktyce rodzice pozostający w konflikcie często wykorzystują paszport dziecka jako narzędzie wywierania presji na drugim rodzicu. Zdarza się, że jeden z rodziców odmawia wydania dokumentu, mimo że wyraził zgodę na zagraniczny wyjazd dziecka albo wyjazd został zatwierdzony przez sąd.

Warto pamiętać, że paszport nie jest dokumentem rodzica, lecz dokumentem dziecka. Służy on identyfikacji małoletniego i umożliwia korzystanie z jego prawa do przemieszczania się zgodnie z decyzjami podejmowanymi przez osoby wykonujące władzę rodzicielską.

Choć przepisy nie regulują wprost obowiązku przekazania paszportu drugiemu rodzicowi, obowiązek taki wynika z zasad prawidłowego wykonywania władzy rodzicielskiej określonych w art. 95 § 3 oraz art. 97 § 1 i 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Rodzice są zobowiązani współdziałać przy wykonywaniu władzy rodzicielskiej oraz kierować się przede wszystkim dobrem dziecka.

Jeżeli wyjazd zagraniczny odbywa się zgodnie z prawem, za zgodą obojga rodziców albo na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu, rodzic posiadający paszport powinien wydać go drugiemu rodzicowi na czas podróży. Bezzasadne zatrzymywanie dokumentu wyłącznie po to, aby uniemożliwić dziecku wyjazd, może zostać ocenione przez sąd jako działanie sprzeczne z dobrem dziecka oraz naruszające obowiązek współdziałania rodziców przy wykonywaniu władzy rodzicielskiej.

W przypadku uporczywego odmawiania wydania paszportu drugi rodzic może wystąpić do sądu opiekuńczego o wydanie odpowiednich zarządzeń na podstawie art. 109 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a w razie potrzeby również domagać się rozstrzygnięcia konkretnej kwestii związanej z wykonywaniem władzy rodzicielskiej. W określonych okolicznościach takie zachowanie może również zostać uwzględnione przez sąd przy ocenie sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej przez rodzica utrudniającego realizację praw dziecka.

Czy warto sporządzić zgodę u notariusza?

Choć przepisy nie wymagają, by zgoda rodzica na wyjazd dziecka za granicę miała formę aktu notarialnego, w wielu sytuacjach warto rozważyć notarialne poświadczenie podpisu rodzica udzielającego zgody.

Takie rozwiązanie zwiększa wiarygodność dokumentu i może okazać się pomocne podczas kontroli granicznej, w kontaktach z przewoźnikami, organizatorami wycieczek lub zagranicznymi instytucjami. Szczególnie rekomendowane jest ono w przypadku dalszych podróży zagranicznych, wyjazdów poza Unię Europejską lub sytuacji, gdy dziecko podróżuje bez rodziców, np. z dziadkami lub innymi członkami rodziny.

W naszej kancelarii dbamy o kompleksową obsługę klientów również w tego rodzaju sprawach. Współpracujemy na stałe z kancelarią notarialną, dzięki czemu możemy pomóc Państwu nie tylko w przygotowaniu prawidłowej treści zgody, ale również w sprawnym zorganizowaniu jej notarialnego poświadczenia.

Podsumowanie

Co do zasady wyjazd dziecka za granicę wymaga współdziałania rodziców posiadających władzę rodzicielską. W przypadku braku porozumienia decyzję może podjąć sąd rodzinny. Przed planowanym wyjazdem warto odpowiednio wcześnie zweryfikować sytuację prawną rodziny, aby uniknąć problemów organizacyjnych i potencjalnych sporów sądowych.

Warto również pamiętać, że przepisy poszczególnych państw różnią się w zakresie wymagań dotyczących dokumentów okazywanych podczas przekraczania granicy przez małoletniego. Choć polskie prawo nie nakłada obowiązku sporządzania zgody na wyjazd dziecka za granicę w formie notarialnej, niektóre państwa lub ich służby graniczne mogą wymagać okazania zgody rodzica z podpisem notarialnie poświadczonym, a niekiedy także jej tłumaczenia przysięgłego na język urzędowy danego kraju.

Dlatego przed planowanym wyjazdem warto każdorazowo zweryfikować aktualne wymagania państwa docelowego oraz państw tranzytowych. Najbardziej wiarygodnym źródłem informacji są strony internetowe właściwych ambasad i konsulatów, Ministerstwa Spraw Zagranicznych oraz organów granicznych danego państwa. Pozwoli to uniknąć nieprzyjemnych sytuacji podczas odprawy granicznej i zapewni spokojny przebieg podróży.

Potrzebujesz pomocy?

Jeżeli drugi rodzic nie wyraża zgody na wyjazd dziecka za granicę, utrudnia uzyskanie paszportu lub między rodzicami istnieje spór dotyczący wykonywania władzy rodzicielskiej, skontaktuj się z naszą kancelarią.

Pomagamy w przygotowaniu zgód na wyjazd dziecka za granicę oraz koordynujemy czynności związane z ich notarialnym poświadczeniem we współpracującej z nami kancelarii notarialnej.